จับตา ‘ธรรมนัส’ จากผู้นำฝ่ายบริหารสายปฏิบัติยุคภูมิรัฐศาสตร์ใหม่ “รู้ภาคเกษตร เข้าใจเกษตรกร” สู่บทบาทการเมืองฝ่ายค้าน ช่วยดันเสียงเกษตรกรสะท้อนเวทีรัฐสภาเข้มข้น ยกเป็น “ยุทธศาสตร์ความมั่นคงของชาติ”
มีความเคลื่อนไหวจาก “กลุ่มเกษตรก้าวหน้า ศรัทธาธรรมนัส ” ได้รายงานเชิงวิเคราะห์สถานการณ์เรื่อง“ภูมิรัฐศาสตร์พลังงานกับสงครามอาหารโลก” ดังนี้
1) ทำไมช่องแคบฮอร์มุซจึงเชื่อมโยงกับชีวิตของเกษตรกรไทย
โลกในศตวรรษที่ 21 กำลังเปลี่ยนเข้าสู่ยุคที่ความมั่นคงของรัฐไม่ได้ถูกกำหนดเพียงด้วยกำลังทหารหรือขนาดเศรษฐกิจเท่านั้น แต่กำลังถูกกำหนดโดย ทรัพยากรพื้นฐานที่หล่อเลี้ยงมนุษยชาติ
ทรัพยากรสามชนิดที่กำลังกลายเป็นศูนย์กลางของสมการโลก คือ
พลังงาน อาหาร และปุ๋ย
(fuel food fertilizer)
ระบบทั้ง3 เชื่อมโยงกันอย่างลึกซึ้ง และกำลังถูกกำหนดโดยความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ในหลายภูมิภาคของโลก โดยเฉพาะความตึงเครียดระหว่าง
สหรัฐอเมริกา และ อิหร่าน
ซึ่งมีศูนย์กลางอยู่ในตะวันออกกลาง
หลายคนอาจมองว่าความขัดแย้งดังกล่าวเป็นเรื่องไกลตัว แต่ในความเป็นจริงแล้ว ความตึงเครียดในภูมิภาคนี้สามารถส่งผลกระทบต่อ ต้นทุนการผลิตอาหารของโลกทั้งระบบ
และ สิ่งสำคัญคือ สุดท้าย ผลกระทบเหล่านั้นจะมาถึง ไร่นาของเกษตรกรไทย ซึ่งเป็นคน อยู่ในระดับ ฐานรากของโครงสร้าง สังคมไทย
2) ช่องแคบฮอร์มุซ: คอขวดพลังงานของโลก
หนึ่งในพื้นที่ยุทธศาสตร์สำคัญที่สุดของโลกคือ
ช่องแคบฮอร์มุซ
ช่องแคบแห่งนี้เป็นเส้นทางขนส่งน้ำมันที่สำคัญที่สุดของโลก โดยมีน้ำมันจำนวนมหาศาลจากตะวันออกกลางต้องผ่านพื้นที่นี้ก่อนจะส่งไปยังตลาดโลก
เมื่อเกิดความตึงเครียดระหว่าง
สหรัฐอเมริกา และ อิหร่าน
ตลาดพลังงานโลกจะตอบสนองทันที เพราะหากเกิดความขัดแย้งที่รุนแรงขึ้น การขนส่งพลังงานผ่านช่องแคบฮอร์มุซอาจถูกกระทบ
เพียงความเสี่ยงดังกล่าวก็เพียงพอที่จะทำให้ ราคาน้ำมันโลกผันผวน
และเมื่อราคาพลังงานเปลี่ยนแปลง ระบบเศรษฐกิจทั้งโลกก็จะได้รับผลกระทบตามมา
3) พลังงานกับปุ๋ย: จุดเชื่อมของระบบอาหารโลก
หลายคนอาจไม่ทราบว่า ปุ๋ยเคมีของโลกส่วนใหญ่ผลิตจากก๊าซธรรมชาติ
เมื่อราคาพลังงานเพิ่มขึ้น ต้นทุนการผลิตปุ๋ยก็จะเพิ่มขึ้นทันที
ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา โลกได้เห็นแล้วว่าราคาปุ๋ยสามารถเพิ่มขึ้นหลายเท่าตัวภายในเวลาไม่นานจากความผันผวนของตลาดพลังงาน
เมื่อราคาปุ๋ยเพิ่มขึ้น สิ่งที่ตามมาคือ
• ต้นทุนการผลิตอาหารสูงขึ้น
• ผลผลิตบางพื้นที่ลดลง
• ราคาสินค้าเกษตรในตลาดโลกผันผวน
นี่คือเหตุผลที่เราควร ต้องตระหนักและ เริ่มต้อง รู้จัก คำว่า
“Food–Fuel–Fertilizer Nexus”
ซึ่งหมายถึงความเชื่อมโยงของอาหาร พลังงาน และปุ๋ยในระบบเศรษฐกิจโลก ซึ่งต้องเกี่ยวข้องกับเกษตรกรซึ่งเป็นคนอยู่ในระดับฐานราก ที่นักการเมืองหลายคน“รู้แต่ไม่เข้าใจ”
4)สงครามอาหารในศตวรรษที่ 21
เมื่อระบบอาหารโลกเริ่มเปราะบาง ประเทศต่าง ๆ จึงเริ่มปรับยุทธศาสตร์ของตนเอง
หลายประเทศเริ่ม
• จำกัดการส่งออกอาหาร
• สะสมคลังอาหาร
• ลงทุนในที่ดินเกษตรในต่างประเทศ
สิ่งเหล่านี้สะท้อนว่าประเทศต่าง ๆ กำลังมองอาหารในฐานะ
“ทรัพยากรทางยุทธศาสตร์”
ประเทศที่สามารถผลิตอาหารได้เพียงพอจะมีความมั่นคงสูงกว่าประเทศที่ต้องพึ่งพาการนำเข้า
5) บทบาทของประเทศไทยในสมการโลกใหม่
ท่ามกลางความไม่แน่นอนของโลก
ประเทศไทย
มีศักยภาพสูงในการเป็นหนึ่งในฐานการผลิตอาหารสำคัญของโลก
ประเทศไทยมีข้อได้เปรียบสำคัญหลายประการ เช่น
• สภาพภูมิอากาศที่เหมาะสม
• ความหลากหลายของพืชอาหาร และ ชีวภาพ
• ประสบการณ์ และทักษะ ของเกษตรกร ในฐานะผู้ผลิตต้นน้ำ
สิ่งเหล่านี้ทำให้ประเทศไทยถูกเรียกว่า “ครัวของโลก”
อย่างไรก็ตาม ศักยภาพดังกล่าวยังเผชิญข้อจำกัดจากปัญหาเชิงโครงสร้างภายในประเทศ เช่น
• ความไม่มั่นคงของที่ดินทำกิน
• ต้นทุนการผลิตที่สูงขึ้น
• โครงสร้างตลาดที่เกษตรกรมีอำนาจต่อรองต่ำ หรือไม่มีอำนาจต่อรองเลย
หากปัญหาเหล่านี้ไม่ได้รับการแก้ไข ประเทศไทยอาจไม่สามารถใช้ศักยภาพของตนเองในสมการโลกใหม่ได้อย่างเต็มที่ ถ้าเราไม่รู้ภาคการเกษตร และไม่เข้าใจเกษตรกร
6) เกษตรกรไทย: แนวหน้าของความมั่นคงทางอาหาร
ในโลกที่กำลังเผชิญความไม่แน่นอนสูง เกษตรกรไม่ได้เป็นเพียงผู้ผลิต ต้นน้ำ สินค้าเกษตรอีกต่อไป
พวกเขาคือ ผู้ดูแลความมั่นคงทางอาหารของประเทศ
แต่ความย้อนแย้งคือ กลุ่มคนที่ทำหน้าที่สำคัญที่สุดในระบบอาหาร กลับเป็นกลุ่มที่มีความเปราะบางที่สุดทางเศรษฐกิจ
รายได้ไม่แน่นอน
ต้นทุนสูง
หนี้สินเพิ่มขึ้น
ความจริงใจที่ภาครัฐมีให้กับกลุ่มเหล่านี้
สถานการณ์นี้สะท้อนว่า โครงสร้างเศรษฐกิจอาหารของไทยยังต้องการการปฏิรูปอย่างจริงจัง
7) ผู้นำสายปฏิบัติในยุคภูมิรัฐศาสตร์ใหม่
ในช่วงที่ผ่านมา การทำงานของ ธรรมนัส พรหมเผ่า
ในฐานะรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ถูกกล่าวถึงในหลายพื้นที่ในลักษณะของการบริหารแบบ สายปฏิบัติ กล่าวคือ “ รู้ ภาคเกษตร และเข้าใจเกษตรกร”
การลงพื้นที่แก้ไขปัญหาเฉพาะหน้า
การจัดการสินค้าลักลอบนำเข้า
การผลักดันการแก้ไขปัญหาที่ดินทำกิน การบริหารจัดการน้ำ การแก้ปัญหาเฉพาะหน้าเป็นไปอย่างรวดเร็วและเป็นที่ชื่นชอบของเกษตรกรซึ่งเป็นกลุ่มเปราะบางเหล่านี้
แนวทางดังกล่าวสะท้อนว่าการพัฒนาภาคเกษตรไม่สามารถพึ่งพาเพียงแนวคิดเชิงทฤษฎี แต่ต้องอาศัย การตัดสินใจทางการเมืองที่เข้าใจปัญหาจริงของพื้นที่
ในบริบทที่บทบาททางการเมืองกำลังเปลี่ยนแปลง การที่บุคคลซึ่งมีประสบการณ์ในภาคเกษตรกำลังจะทำหน้าที่ในเวทีฝ่ายค้าน อาจทำให้เสียงของเกษตรกรได้รับการสะท้อนในเวทีรัฐสภาอย่างเข้มข้นมากขึ้น
ซตพ: สิ่งซึ่งต้องพิสูจน์
โลกกำลังเข้าสู่ยุคที่
พลังงาน อาหาร และปุ๋ย กลายเป็นเครื่องมือทางภูมิรัฐศาสตร์
ความตึงเครียดระหว่าง
สหรัฐอเมริกา และ อิหร่าน
ซึ่งเชื่อมโยงกับพื้นที่ยุทธศาสตร์อย่าง
ช่องแคบฮอร์มุซ
อาจดูเหมือนไกลตัว
แต่ในความเป็นจริง ความผันผวนเหล่านี้สามารถส่งผลถึง ต้นทุนปุ๋ย ราคาพลังงาน และการผลิตอาหารของโลก
สำหรับ
ประเทศไทย
การดูแลภาคเกษตรจึงไม่ใช่เพียงนโยบายด้านชนบท
“แต่คือ ยุทธศาสตร์ความมั่นคงของชาติ”
ประเทศที่สามารถรักษาความมั่นคงด้านอาหารได้ จะเป็นประเทศที่มีเสถียรภาพในโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว
และเสียงของเกษตรกรจึงไม่ควรถูกมองว่าเป็นเพียงเสียงของชนบท
แต่ควรถูกยกระดับให้เป็น “เสียงของยุทธศาสตร์ ความมั่นคงของ ชาติ”
